Masal türünün doğuşu ve tarihi
Masal, insanlığın en eski anlatı türlerinden biridir ve yüzyıllarca ağızdan ağıza aktarıldı. Hint'in Pançatantra'sı, Doğu'nun Binbir Gece Masalları ve Ezop'un fablları dünyanın en eski masal derlemeleri arasındadır.
Avrupa'da masal ilk kez 1697'de Charles Perrault'nun Anne Kaz'ın Masalları ile edebi bir türe dönüştü: Kırmızı Başlıklı Kız, Külkedisi ve Uyuyan Güzel bu kitapla yazıya geçti. 1812'de Grimm Kardeşler Alman halk masallarını derleyerek bilimsel masal derlemeciliğini başlattı. Danimarkalı Hans Christian Andersen ise halk masallarından farklı olarak kendi yazdığı Küçük Deniz Kızı, Çirkin Ördek Yavrusu gibi masallarla 'sanat masalı'nın ustası oldu.
Türk masal geleneği dünyanın en zenginlerinden biridir. 'Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde' tekerlemesiyle başlayan masallarımızda Keloğlan, dev anası, Kaf Dağı ve Zümrüdüanka kuşu gibi unutulmaz figürler yaşar. Eflatun Cem Güney Anadolu masallarını derleyip çocuklara uyarladı, halkbilimci Pertev Naili Boratav ise Az Gittik Uz Gittik gibi eserleriyle Türk masallarını bilimsel olarak inceledi. Bugün hâlâ derlenmeyi bekleyen yüzlerce yerel masal, köylerde ve büyüklerimizin hafızasında yaşıyor.
Dünyadan ünlü masal yazarları
- Charles PerraultKülkedisi ve Kırmızı Başlıklı Kız'ı yazıya geçiren ilk büyük masal derleyicisi.
- Grimm KardeşlerÇocuk ve Ev Masalları — Alman halk masallarının dev derlemesi.
- Hans Christian AndersenKüçük Deniz Kızı, Kibritçi Kız — sanat masalının ustası.
- EzopHayvan fablları ve kıssadan hisseleriyle masalın antik atası.
Türkiye'den masal örnekleri
- Eflatun Cem GüneyAnadolu masallarını derleyip çocuklar için yeniden anlattı.
- Pertev Naili BoratavAz Gittik Uz Gittik — Türk halk masallarının bilimsel derlemesi.
- Keloğlan masallarıTürk masalının en sevilen, zekâsıyla kazanan kahramanı.
- Nasreddin HocaFıkralarıyla masal ve mizah arasında köprü kuran halk bilgesi.
Masal türünün alt türleri
Masal yazarken 5 ipucu
- Masalın dili ritmik olsun; tekerlemeler ve tekrarlar çocukların dikkatini toplar.
- Kötü karakteri çok korkutucu yapmayın ama tehlike gerçek hissettirsin.
- Halk masalı derliyorsanız anlatıcının ağzındaki özel kelimeleri koruyun.
- Yeni masal yazıyorsanız geleneksel unsurları günümüz değerleriyle harmanlayabilirsiniz.
- Her masalı bir illüstrasyonla açmak, kitabı çocuklar için çekici kılar.
Masal kitabı bastırmak: sık sorulan sorular
Ninemden dinlediğim masalları kitap yapabilir miyim?
Elbette. Anonim halk masallarını derleyerek kendi adınızla yayımlayabilirsiniz. Kapakta 'derleyen' olarak adınız yer alır.
Masal kitabı mı, masal seti mi daha çok satar?
Okul ve kırtasiye kanalında 10'lu masal setleri çok ilgi görür. Hediyelik pazarda ise tek, sert kapaklı resimli masal kitapları öne çıkar.
Masallarım için illüstrasyon zorunlu mu?
Küçük yaşlar için evet, neredeyse zorunludur. Büyük çocuklara yönelik masal derlemelerinde ise bölüm başı çizimleri yeterli olabilir.