Anı türünün doğuşu ve tarihi
Anı (hatırat), yazarın kendi yaşadığı olayları ve tanık olduğu dönemi anlattığı düzyazı türüdür. Kökleri antik çağa uzanır: Julius Caesar'ın Galya Savaşları, komutanın kendi seferlerini anlattığı ünlü bir anı metnidir. Orta Çağ'da hükümdarlar, din adamları ve gezginler gördüklerini kayda geçirdi.
Modern anlamda anı yazıcılığı Rönesans sonrası gelişti. Fransa'da Saint-Simon'un saray hatıraları, 19. ve 20. yüzyılda devlet adamlarının, sanatçıların ve sıradan insanların anıları tarihçiler için de vazgeçilmez kaynaklar oldu. Anı, otobiyografiden farklı olarak bütün bir hayatı değil, belirli bir dönemi veya deneyimi merkeze alır.
Türk edebiyatında anı geleneği oldukça zengindir. Babür Şah'ın Babürname'si Türkçe yazılmış en önemli hatıratlardandır. Osmanlı'nın son döneminde ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında devlet adamları, askerler ve yazarlar dönemin tanıklığını anılarında yaptı. Halide Edib Adıvar'ın Mor Salkımlı Ev'i ve Falih Rıfkı Atay'ın Çankaya'sı türün sevilen örneklerindendir. Bugün emekli öğretmenlerden doktorlara, esnaftan göçmenlere pek çok kişi anılarını kitaplaştırıyor.
Dünyadan ünlü anı yazarları
- Julius CaesarGalya Savaşları — bir komutanın kendi kaleminden askeri anıları.
- Anne FrankHatıra Defteri — İkinci Dünya Savaşı'nın en dokunaklı tanıklığı.
- Primo LeviBunlar da mı İnsan — toplama kampı deneyiminin sarsıcı anlatısı.
- Stefan ZweigDünün Dünyası — Avrupa'nın kaybolan bir çağına veda.
- Maya AngelouKafesteki Kuşun Neden Şakıdığını Biliyorum — çocukluk ve kimlik üzerine güçlü bir anlatı.
Türkiye'den anı örnekleri
- Babür ŞahBabürname — Türkçe anı edebiyatının başyapıtı.
- Halide Edib AdıvarMor Salkımlı Ev ve Türk'ün Ateşle İmtihanı.
- Falih Rıfkı AtayZeytindağı ve Çankaya — Birinci Dünya Savaşı'ndan Cumhuriyet'e tanıklık.
- Yahya Kemal BeyatlıÇocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hatıralarım.
- Aziz NesinBöyle Gelmiş Böyle Gitmez — mizahın içinden zor bir hayatın anıları.
Anı türünün alt türleri
Anı yazarken 5 ipucu
- Kronolojik yazmak zorunda değilsiniz; en canlı hatırladığınız anlarla başlayın.
- Duyulara yer verin: o evin kokusu, o sokağın sesi okuru oraya götürür.
- Gerçek kişilerden söz ederken onların mahremiyetine saygı gösterin.
- Ses kaydı alarak anlatmak da bir yöntemdir; gölge yazarlarımız bu kayıtlardan metin oluşturabilir.
- Fotoğrafları, mektupları ve belgeleri toplayın; kitapta harika bir bölüm olurlar.
Anı kitabı bastırmak: sık sorulan sorular
Yazmayı bilmiyorum, anılarımı nasıl kitap yaparım?
Gölge yazarlık tam da bunun için var. Siz anılarınızı sesli ya da yüz yüze anlatırsınız, yazarımız sizin üslubunuzla kaleme alır. Kapakta sizin adınız olur.
Sadece aile için 100 adet bastırabilir miyim?
Evet, en az 100 adet basıyoruz. Pek çok anı kitabı aile ve yakın çevre için basılır; düğünlerde, bayramlarda hediye edilir.
Kitaba eski fotoğraflar koyabilir miyiz?
Elbette. Eski fotoğrafları tarayıp düzeltiyor, kitabın içine ya da ayrı bir fotoğraf bölümüne yerleştiriyoruz.